Retrospektywne myślenie na głos

Retrospektywne myślenie na głos (ang. retrospective think aloud) to metoda badań jakościowych polegająca na zapisywaniu komentarzy badanych osób odnośnie wcześniej wykonywanych przez nie czynności.

Może być stosowana zarówno w badaniach społecznych, jak i w badaniach użyteczności stron internetowych oraz programów komputerowych.

W zależności od charakteru badań, miejscem ich przeprowadzenia może być naturalne otoczenie osób badanych (gdy problemem badawczym są zagadnienia z zakresu nauk społecznych, w tym badanie działania jednostek w ich otoczeniu w celu zaprojektowania odpowiednich dla nich produktów/usług) bądź specjalnie przygotowane pomieszczenie wyposażone w komputer i stacjonarny eye-tracker (gdy badanie dotyczy użyteczności stron www i programów komputerowych). W obu przypadkach prosi się uczestników badania o wykonanie określonych czynności, nagrywając każde działanie za pomocą kamery video. Filmy te są następnie pokazywane badanym, których zadaniem jest komentowanie następujących kwestii:

Co robili?
W jaki sposób wykonywali poszczególne czynności?
Dlaczego tak je wykonywali?
Co sprawiało im problem podczas działania?
Co wtedy myśleli i czuli, co zwróciło ich szczególną uwagę?

Podczas gdy w trakcie wykonywania przez uczestników badania zadanych czynności badacz występuje jedynie w charakterze obserwatora rejestrującego podejmowane działania, w momencie przystąpienia przez badanego do komentowania filmu staje się jednocześnie słuchaczem i moderatorem. Jego rolą jest zadawanie pytań naprowadzających wówczas, gdy badany ma problem z werbalizacją swoich myśli, jak również sporządzanie protokołu zawierającego zapis wypowiedzi osoby badanej. Ważne, by moderator zachowywał tutaj jak najwyższy stopień obiektywności, unikając komentowania stwierdzeń badanego oraz przedwczesnej ich interpretacji. Ponieważ nieumiejętnie poprowadzona sesja znacznie obniża jakość i tym samym wartość zebranych informacji, kluczowe są tutaj kompetencje badacza zarówno w odniesieniu do procesu obserwacji, jak i prowadzenia specyficznego dla tej formy badań wywiadu.

Po skończonym badaniu jego wyniki prezentowanie są w postaci raportu zawierającego protokoły z sesji badawczych (zapis wypowiedzi uczestników badania) oraz wnioski badacza. Dodatkowo możliwe jest zorganizowanie spotkania zainteresowanych stron (np. członków zespołu badawczego i przedstawicieli firmy zlecającej badanie), na którym przedstawione oraz przedyskutowane zostaną nagrania video z wykonywanych przez osoby badane czynności wraz z ich późniejszym komentarzem.

• Retrospektywne myślenie na głos nie zakłóca działania badanych osób w przeciwieństwie do głośnego myślenia przeprowadzanego równoległego do wykonywania zadań
• Umożliwia poznanie myśli oraz emocji towarzyszących podejmowanym przez badanych czynności, co z kolei pozwala na stworzenie modelu mentalnego użytkownika
• Daje wgląd w nieformalną terminologię stosowaną przez „zwykłych” użytkowników dla nazywania działań i elementów otoczenia
• Pozwala badanym na komentowanie własnych działań po ich wykonaniu, dając tym samym możliwość wypowiedzenia uwag nasuwających się dopiero podczas zdystansowanej obserwacji poszczególnych czynności
• Umożliwia zebranie dużej ilości cennych danych jakościowych przy niskim nakładzie kosztów
• Jakościowe w postaci komentarzy udzielanych odnośnie własnych działań przez osoby badane